उन्हाळ्यात जास्त नफा मिळवून देणारी ५ भाजीपाला पिके
उन्हाळा
हा शेतीसाठी आव्हानात्मक हंगाम मानला जातो. तापमान वाढ, पाण्याची कमतरता आणि बाजारातील चढउतार
यामुळे अनेक शेतकरी या हंगामात पिके घेण्यास घाबरतात. परंतु योग्य पिकांची निवड,
सुधारित वाण आणि योग्य
व्यवस्थापन केल्यास उन्हाळ्यातही चांगला नफा मिळवता येतो. काही भाजीपाला पिकांची
मागणी वर्षभर असते आणि उन्हाळ्यात त्यांचे दरही चांगले मिळतात.
या
लेखात आपण उन्हाळ्यात जास्त नफा मिळवून देणारी ५ महत्त्वाची पिके पाहणार आहोत — कोथिंबीर,
कारले,
काकडी,
फ्लॉवर आणि
वांगी. योग्य
पद्धतीने लागवड केल्यास ही पिके कमी कालावधीत चांगले उत्पादन देतात आणि बाजारातही
त्यांना स्थिर मागणी असते.
१.
कोथिंबीर
कोथिंबीर
हे जलद वाढणारे आणि कमी कालावधीत तयार होणारे पीक आहे. या पिकाची बाजारात वर्षभर
मोठी मागणी असते. उन्हाळ्यात कोथिंबिरीचे उत्पादन कमी असल्यामुळे बाजारभाव जास्त
मिळण्याची शक्यता असते.
लागवड
कोथिंबीरची
लागवड फेब्रुवारी ते एप्रिल या कालावधीत करता येते. जमीन भुसभुशीत व निचऱ्याची
असावी. लागवडीपूर्वी जमिनीत चांगले कुजलेले शेणखत मिसळावे.
वाण
- गुजरात कोथिंबीर
- एसीआर-१
- सिंधु
उत्पादन
कोथिंबीर
साधारण ३० ते ४० दिवसांत तयार होते. एक एकरातून सुमारे ८ ते १० क्विंटल हिरवी
कोथिंबीर मिळू शकते.
नफा
उन्हाळ्यात
कोथिंबिरीला चांगला दर मिळतो. कमी कालावधी आणि कमी खर्चामुळे कोथिंबीर हे जलद
नफा देणारे पीक मानले जाते.
२.
कारले
कारले
हे उन्हाळ्यातील महत्त्वाचे वेलवर्गीय भाजीपाला पीक आहे. उष्ण वातावरणात कारल्याची
वाढ चांगली होते आणि बाजारात त्याला कायम मागणी असते.
लागवड
कारल्याची
लागवड जानेवारी ते मार्च या कालावधीत करता येते. उत्तम निचऱ्याची जमीन या पिकासाठी
योग्य असते. बियाणे थेट खड्ड्यांमध्ये पेरले जाते.
वाण
- प्रिया
- फुले प्रिया
- प्रगती
उत्पादन
लागवडीनंतर
सुमारे ५० ते ६० दिवसांनी काढणी सुरू होते. एक एकरातून साधारण ६०
ते ८० क्विंटल उत्पादन मिळू शकते.
नफा
कारल्याचे
दर बाजारात चांगले असतात. नियमित तोडणी केल्यास दीर्घकाळ उत्पादन मिळते आणि
शेतकऱ्यांना स्थिर उत्पन्न मिळू शकते.
३.
काकडी
काकडी
हे उन्हाळ्यात सर्वाधिक मागणी असलेले पीक आहे. उष्ण हवामानात काकडीची वाढ वेगाने
होते आणि बाजारात ताज्या काकडीला मोठी मागणी असते.
लागवड
काकडीची
लागवड जानेवारी ते मार्च या कालावधीत करता येते. हलकी व मध्यम जमीन या पिकासाठी
योग्य असते.
वाण
- फुले शुभांगी
- पुसा उदय
- मालिनी
उत्पादन
काकडीची
काढणी लागवडीनंतर ४० ते ५० दिवसांनी सुरू होते. एक एकरातून सुमारे ७०
ते ९० क्विंटल उत्पादन मिळते.
नफा
उन्हाळ्यात
काकडीचा वापर जास्त असल्यामुळे बाजारात चांगला दर मिळतो. कमी कालावधीत तयार होणारे
हे पीक शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर पर्याय
ठरते.
४.
फ्लॉवर (फुलकोबी)
फुलकोबी
हे भाजीपाला पिकांमध्ये महत्त्वाचे पीक आहे. काही सुधारित वाणांमुळे उन्हाळ्यातही
फुलकोबीची लागवड करता येते.
लागवड
फुलकोबीची
लागवड प्रामुख्याने रोपांद्वारे केली जाते. रोपे तयार करून योग्य अंतरावर लागवड
करावी. सेंद्रिय खतांचा वापर केल्यास उत्पादन चांगले मिळते.
वाण
- पुसा समर
- फुले समर किंग
- पुसा कात्यायनी
उत्पादन
लागवडीनंतर
सुमारे ६० ते ७० दिवसांनी फुलकोबी तयार होते. एक एकरातून १०० ते १२० क्विंटल उत्पादन मिळू शकते.
नफा
उन्हाळ्यात
फुलकोबीचे उत्पादन कमी असल्यामुळे बाजारात त्याला जास्त दर मिळू शकतो. त्यामुळे
शेतकऱ्यांना चांगला आर्थिक फायदा होतो.
५.
वांगी
वांगी
हे वर्षभर घेतले जाणारे आणि स्थिर मागणी असलेले भाजीपाला पीक आहे. उन्हाळ्यात
वांग्याची लागवड केल्यास योग्य व्यवस्थापनाने चांगले उत्पादन मिळते.
लागवड
वांग्याची
लागवड रोपांद्वारे केली जाते. रोपे तयार करून ६० × ६० सेंमी अंतरावर लागवड करावी.
वाण
- फुले अर्जुन
- पुसा पर्पल लॉंग
- फुले कृष्णा
उत्पादन
वांग्याची
काढणी लागवडीनंतर ६० ते ७० दिवसांनी सुरू होते. एक एकरातून १०० ते १५० क्विंटल उत्पादन मिळू शकते.
नफा
वांग्याला
बाजारात वर्षभर मागणी असते. नियमित काढणी आणि योग्य बाजारपेठ निवडल्यास
शेतकऱ्यांना उत्तम नफा मिळू शकतो.
उन्हाळ्यात
भाजीपाला पिकांचे व्यवस्थापन
उन्हाळ्यात
पिके घेताना काही गोष्टींकडे विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे.
पाणी
व्यवस्थापन
उन्हाळ्यात
पाण्याची कमतरता असते. त्यामुळे ठिबक सिंचन पद्धतीचा वापर केल्यास पाण्याची बचत
होते आणि उत्पादन वाढते.
सेंद्रिय
खतांचा वापर
शेणखत,
कंपोस्ट आणि जैविक
खतांचा वापर केल्यास जमिनीची सुपीकता टिकून राहते.
रोग
आणि कीड नियंत्रण
उन्हाळ्यात
काही किडींचा प्रादुर्भाव वाढतो. त्यामुळे वेळेवर निरीक्षण करून योग्य उपाययोजना
करणे आवश्यक आहे.
बाजारपेठेचे
नियोजन
उत्पादन
काढणीपूर्वीच बाजारपेठ निश्चित केल्यास चांगला दर मिळण्याची शक्यता वाढते.